Als het over landbouw gaat, denk je aan het product: het blad, de bloem, de groente die ongeschonden op het bord van een veeleisende chef belandt. Zelden denk je aan wie er de handen aan heeft gelegd.

Wij wel. Elke dag.

Landbouwwerk doe je vroeg, in de kou, in de hitte, op je knieën. Het is lichamelijk, repetitief, veeleisend en, anders dan veel mensen denken, steeds technischer: zaaien, water geven, plaagbestrijding, op het juiste moment oogsten, verpakken, koudeketen, logistiek.

En wie het doet, is veranderd. Volgens de CAP, de Portugese landbouwconfederatie, is zo'n 40% van de werknemers in loondienst in de sector buitenlands. Bij wie de bedrijven leidt, is het beeld anders: de gemiddelde leeftijd van de producenten ligt rond de 65 jaar en minder dan 4% van de bedrijfsleiders is jonger dan 40.

Steeds oudere producenten, steeds meer handen van elders. Dit is geen mening, het zijn cijfers.

En dan is er nog de andere vraag, misschien wel de meest ongemakkelijke: wat is dit werk waard?

In 2023 genereerde de Portugese landbouw zo'n 3,4 miljard euro aan toegevoegde waarde. Ze voedt ons, exporteert en houdt hele streken overeind die zonder haar slechts landschap zonder mensen zouden zijn. Ze is van fundamenteel belang voor het land, voor de economie en voor duizenden bedrijven die dagelijks afhangen van wat er op het land gebeurt.

Maar de waarde van iets en wat we ervoor willen betalen, zijn niet altijd hetzelfde.

En voor wie er werkt? Het minimumloon is nu € 920 bruto en het gemiddelde loon in de sector is in tien jaar tijd met zo'n 50% gestegen. Dat is echte vooruitgang en het is terecht om dat te erkennen. Maar “gemiddeld” is een zacht woord voor harde dingen: seizoensgebondenheid, korte contracten en de onzekerheid van wie nooit goed weet wat er daarna komt.

Het is heel makkelijk om te zeggen dat “er niemand is om te werken”. Maar misschien is de juiste vraag: welk werk bieden we aan?

Er zijn minder jongeren. De bevolking vergrijst. De jongeren die opgroeien studeren meer en doen er goed aan meer van het leven te willen. Het werk is seizoensgebonden, vaak ver van de steden, met huisvestings- en vervoersproblemen die niemand in twee regels oplost. En aan het werken op het land is een onterechte reputatie blijven kleven: dat je het doet als er niets anders is. Maar niemand droomt ervan iemands laatste redmiddel te zijn.

Het resultaat is al zichtbaar: tussen 2019 en 2023 verdwenen bijna 29.000 landbouwbedrijven, vooral de kleinste. Elk met zijn eigen verhaal en veel zonder iemand om het aan door te geven.

We hebben de oplossing niet. We zijn een klein bedrijf en weten precies hoe groot het probleem is. Maar we hebben een heel eenvoudige overtuiging: WIE BIJ ONS WERKT, IS MEER WAARD DAN WAT DIE PERSOON PRODUCEERT. En we proberen dat dagelijks duidelijk te maken: we belonen elke maand wie zich onderscheidt; we geven jaarlijkse bonussen, want als een jaar goed gaat, moet dat gedeeld worden; we hebben een ziektekostenverzekering; we lunchen samen; we organiseren het hele jaar door teamactiviteiten.

Wie zorgt, verdient zorg.

Want zonder mensen is er geen productie. Zonder productie is er geen product. En zonder handen is er geen gerecht.