Je hebt geen geloof nodig om een daad van moed te herkennen.
Geen soutane, geen rozenkrans, geen mis op zondag om te voelen wanneer iemand het goede kiest, ook als dat hem iets kost.

Paus Franciscus is heengegaan.
En, gelovig of niet, we voelen het.

Hij was een man die de zelfgenoegzamen stoorde en de vergetenen verwelkomde. Die zacht sprak, maar luid gehoord werd. Die tronen verruilde voor eenvoudige stoelen, en privileges voor aanwezigheid.
Hij hoefde nooit met de vinger te wijzen, het was genoeg dat hij zijn hand uitstak.

Van nederigheid maakte hij zijn kansel, van naastenliefde zijn evangelie en van sociale rechtvaardigheid zijn dagelijkse gebed.
Hij trotseerde schandalen, opende deuren, stelde zich aan de zijde van de armen, van de migranten, van de ontgoochelden, van hen die al lang niet meer geloofden in de Kerk, in de wereld, in God.

Hij veranderde het dogma niet, maar hij schudde de geest wakker.
En dat is, op een plek die zo vastzit aan het verleden, wonder genoeg.

Franciscus liet ons zien dat leiden ook dienen kan zijn.
Dat je niet hoeft te schreeuwen om standvastig te zijn.
Dat mededogen geen zwakte is en dat geloof, zelfs in zijn kleinste gebaren, een revolutie kan zijn.

Vandaag nemen we niet alleen afscheid van een paus. We nemen afscheid van een zeldzaam mens, van het soort dat al tijdens zijn leven een legende is.

En ook al stijgt de witte rook deze keer niet naar de hemel op, wat hij ons naliet, dát zal blijven.